Ateizm we wszystkich odcieniach

Państwo bez stosów? Historia Kazimierza Łyszczyńskiego

Siedemnastowieczna Polska zwana była czasem ze względu na swą tolerancję do innowierców “państwem bez stosów”. Gdy wokół szalały wojny religijne, w naszej ojczyźnie panował spokój i wszechobecne poszanowanie odmienności wyznaniowej… a może czas nieco zweryfikować te słowa?

Herb Łyszczyńskiego
Źródło: Wikimedia Commons

Gwarancja tolerancji religijnej

W 1573 roku, podczas bezkrólewia, na sejmie konwokacyjnym w Warszawie uchwalono tzw. konfederację warszawską. Gwarantowała ona pokój między różniącymi się wiarą, zapewniając szlachcie innych wyznań teoretyczną równość z katolikami.

W rzeczywistości jednak królowie i biskupi nie zawsze przestrzegali jej postanowień, m.in. zabraniając prawosławnym piastowania niektórych urzędów. Znane jest również słynne wygnanie arian (zwanych również braćmi polskimi, czy antytrynitarzami) pod pretekstem rzekomego popierania przez nich Szwedów.

Tak czy inaczej, w ogólnym ujęciu (z pominięciem arian oczywiście) respektowano prawa innych wyznań.

Kazimierz Łyszczyński – pierwszy ateista w Polsce

Niestety bycie innowiercą to co innego niż bycie ateistą. Z brakiem wyznania nie godził się wówczas również i nasz kraj. A owy brak zgody na ateizm wyrażano, jak w wypadku Kazimierza Łyszczyńskiego, pokazowym publicznym procesem oraz śmiercią w płomieniach.

Kazimierz Łyszczyński, filozof i szlachcic polski, urodził się w 1634 roku w Łyszowicach, w rejonie brzeskim. Co może być zaskakujące, zanim został ateistą, przez blisko 8 lat był zakonnikiem, jezuitą. Studiował też wówczas filozofię. Poróżnił się jednak z resztą zakonników i wystąpił przeciw nim w sprawach majątkowych.

Łyszczyński napisał rozprawę De non existentia Dei [O nieistnieniu Boga], w której jak można się domyślać, podważał istnienie boga:

Człowiek jest twórcą Boga, a Bóg jest tworem i dziełem człowieka. Tak więc to ludzie są twórcami i stwórcami Boga, a Bóg nie jest bytem rzeczywistym, lecz bytem istniejącym tylko w umyśle, a przy tym bytem chimerycznym, bo Bóg i chimera są tym samym… Wiara zwana boską jest wymysłem ludzkim. Doktryna, bądź to logiczna bądź filozoficzna, która się pyszni tym, że uczy prawdy o Bogu, jest fałszywa, a przeciwnie, ta, którą potępiono jako fałszywą, jest najprawdziwsza.

Nie odważył się jej jednak opublikować, w obawie o grożące mu w kraju konsekwencje.

Pech chciał że Łyszczyński pożyczył sąsiadowi dużą sumę pieniędzy. Sąsiad, Jan Kazimierz Brzoska, nie chcąc zwracać pieniędzy wpadł na pewien pomysł. Wykradł on Łyszczyńskiemu wspomniany traktat i przekazał go sądowi.

Proces

Po otrzymaniu rękopisu od sąsiada Łyszczyńskiego, sąd bezzwłocznie rozpoczął pokazowy proces. Z niego też, a dokładniej z cytatów oskarżyciela publicznego, znamy jedyne fragmenty słynnego traktatu, który został spalony po zapadnięciu wyroku. Samego Łyszczyńskiego spalono, najpierw jednak paląc mu prawą rękę. Andrzej Chryzostom Załuski, Biskup kijowski tak opisuje przebieg tych wydarzeń:

Wreszcie wyprowadzono go [Kazimierza Łyszczyńskiego] na miejsce stracenia i okrutnie znęcano się najpierw nad jego językiem i ustami, którymi on okrutnie występował przeciw Bogu. Potem spalono jego rękę, która była narzędziem najpotworniejszego płodu, spalono także jego papiery pełne bluźnierstw i na koniec on sam, potwór został pochłonięty przez płomienie, które miały przebłagać Boga, jeżeli w ogóle za takie bezeceństwa można Boga przebłagać…[1]

Męczennik i patron

Dzisiaj, postać Łyszczyńskiego odbiera się często jako pierwszego męczennika wśród polskich ateistów. Jest on też patronem Internetowej Listy Ateistów i Agnostyków. W 2009 roku na Białorusi wprowadzono okolicznościową kartkę pocztową ze specjalnym znaczkiem związanym z Łyszczyńskim.

Kazimierz Łyszczyński – wywiad z profesorem Nowickim [1]

Piotr Folwarniak, polgraphic.com

[1] – źródło:http://free.ngo.pl/stowarzyszenie_wolnomyslicieli

Państwo bez stosów? Historia Kazimierza Łyszczyńskiego
5 głosów, 2.40 średnia ocen (wynik: 52%)
Przeczytaj również:

Wasze komentarze (0)

Odpowiedz

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>